Yetti kun oq xonada: Jimmi to‘liq izolyatsiyada aqlini qanday saqlashga urindi

YouTube'da ochish ↗
Umumiy ko'rinish

Videoning qahramoni Jimmi o‘zini yetti kun, ya’ni 168 soat davomida ovoz o‘tkazmaydigan, odam bilan hech qanday aloqa bo‘lmaydigan oq xonaga qamatadi. Asosiy savol shu: inson tashqi axborot, vaqt hissi va ijtimoiy muloqotdan butunlay mahrum bo‘lsa, ruhiyati qancha chidaydi? Jimmi sinovga “aqldan ozmayman” degan umid bilan kiradi. Oxirida esa, agar bu qanchalik qiyinligini oldindan bilganida, bunga hech qachon qo‘l urmasligini aytadi.

15 daqiqa o'qish

Nega bu sinov xavfli deb hisoblandi

Boshidanoq tajriba ruhiy jihatdan xavfli deb ta’riflanadi. Shuning uchun eng muhim shart qilib tashqarida Jimmining holatini kuzatib turadigan shifokor qo‘yilgan. Shifokor ruhiy kasalliklar shifoxonasida 23 yil ishlaganini, ammo bu holat shu paytgacha ko‘rganlari ichida eng og‘iri ekanini aytadi.

Videoda keltirilishicha, oq xonada 50 soatdan ortiq qolish inson ruhiyatiga zarar yetkazishi mumkin, Jimmi esa 168 soat qolishi kerak. Asosiy xavf aqlni yo‘qota boshlash va “psixoz” holatiga tushish bo‘lib, bu doimiy ruhiy zarar qoldirishi mumkin. Shu sababli jamoa uni doimiy kuzatadi va zarurat tug‘ilsa aralashadi.

Ilgari Jimmi yetti kun tiriklayin yerga ko‘milgan holda o‘tkazgan. Undan bu sinov o‘shandan ham qiyinmi, deb so‘ralganda, “ancha qiyin” degan javob yangraydi. Sababi bu yerda ijtimoiy aloqa umuman yo‘q. Shifokorning tushuntirishicha, miya axborot olmasa, g‘alati fikrlar, gallyutsinatsiyalar va paranoyani o‘zi hosil qila boshlaydi.

Xona sharoiti va ovqat tizimi

Bir hafta davomida Jimmida faqat yotoq, daftar va ruchka, qayta to‘ldiriladigan idish, suv, tish cho‘tkasi va pastasi, bir bo‘lak sovun, hojatxona hamda rakovina bor. 9-soatga kelib u o‘zini nima bilan band qilishni bilmay qiyinlana boshlaydi. Devordagi plitkalarni sanab chiqadi: devorlarda 1 900 ta, pol va shiftni qo‘shganda 2 860 ta.

Ovqat 30 metrdan uzun konveyer orqali keladi, shuning uchun Jimmi hech kim bilan uchrashmaydi. Jamoa ovqatni ataylab kutilmagan paytlarda yuboradi, toki u vaqtni aniqlay olmasin. Masalan, soat 6:00 bo‘lmasa-da, unga nonushta jo‘natiladi. Xona ovoz o‘tkazmagani uchun Jimmi ovqat kelganini sezmaydi va uni taxminan ikki soatdan keyingina topadi. Ovqat sovuq va yumshoq bo‘lsa ham, u shu tuyg‘uga juda zor bo‘lganini aytadi.

Jimmi yana bir xavotirini ham tilga oladi: xona metall zanjirlar bilan o‘ralgan, agar yong‘in chiqsa chiqa olmaydi. U bu haqda o‘ylamaslikka harakat qiladi.

Vaqt hissining yo‘qolishi

Sinovning eng barqaror mavzularidan biri vaqtni idrok qilishdagi xatolar. Jimmi 14 soat o‘tdi deb hisoblaganida, ikki soatga adashgan bo‘lib chiqadi. Keyinroq “40 soatcha bo‘ldi” deganida xatosi 6 soatga yetadi: aslida ikkinchi kun, taxminan soat 16:00 bo‘ladi. Uning o‘zi esa nega 16:00 deb o‘ylaganiga hayron bo‘ladi, chunki hozir 21:00 bo‘lishi kerak, deb hisoblaydi.

Vaqtni sezmaslik boshqa muammolarni ham keltirib chiqaradi. Jimmi chiroqlar miyasini chalg‘itayotganini va uxlay olmayotganini aytadi. Shifokorning fikricha, u uxlay olmayotganining sababi uyquga ehtiyoji yo‘qligida: Jimmi uxlab, bu azobdan tezroq qutulmoqchi. Aslida esa hushyor paytida biror ish bilan band bo‘lib, miyasini chalg‘itishi kerak. Jimmi devorga tirmashganda shifokor buni insonning erkinlikka bo‘lgan tabiiy ehtiyoji, ibtidoiy instinktga qaytish deb izohlaydi.

Ovqat ham chalkashlikka sabab bo‘ladi. Sovib qolgan ovqatni ko‘rib, Jimmi uni yegandan ko‘ra och qolishni afzal ko‘radi. Keyingi ovqat kelganda unga go‘yo bir necha daqiqagina o‘tgandek tuyuladi. U nonushtani yaxshi yemagani uchun yana nonushta yuborishgan bo‘lsa kerak, deb taxmin qiladi, lekin unday emas. Shifokor uning biroz paranoik bo‘lib qolganini va bu holat vaqt o‘tgan sayin kuchayishini aytadi, holbuki hali atigi ikkinchi kun edi.

Hech narsa qilmaslikning og‘irligi

Kuzatuvchilarning e’tiborini tortgan narsa Jimmining eng oddiy buyumlarga ham yopishib qolishi bo‘ladi. U oddiy metall plastinka bilan o‘ynay boshlaganda shifokor shunday deydi: agar oddiy mashg‘ulot uchun hatto bunga murojaat qilayotgan bo‘lsa, u yetti kunga chiday olmaydi. Uning kuzatishicha, odamdan hamma narsani olib qo‘ysangiz, oddiy metall plastinka ham iPhone kabi zavqli bo‘lib qoladi. Shifokor Jimmining zerikkani sari jizzakilashib borayotganini va bu tajriba odamni insoniylikdan chiqarishini ta’kidlaydi.

Jimmi vaqt o‘tkazish uchun sanashni sinab ko‘radi va 999 gacha yetadi. U buning tashqaridan jinnilikdek ko‘rinishini tan oladi, lekin hech narsa qilmaydigan holatda bu normal tuyulishini aytadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, eng g‘alati narsa bu holatga taslim bo‘lishning o‘zi. Keyinroq u shifokorning haq bo‘lganini, sinovning keyingi bosqichlarida deyarli aqldan oza boshlaganini tan oladi.

Ko‘p vaqtni uxlab o‘tkazish strategiyasi haqida Jimmining xulosasi shunday: bu vaqtni tezroq o‘tkazishga yordam bergan, ammo boshqa jihatdan zarar yetkazgan. Masalan, bir safar u uyg‘onib, ovqat yetti soatdan beri konveyerda turganini, sovuq va ho‘l bo‘lib qolganini ko‘radi.

Stress yo‘q, lekin xavotir bor

Jimmi o‘zi uchun g‘ayrioddiy bir holatni ta’riflaydi. Odatda jamoa bir vaqtning o‘zida juda ko‘p videolar ustida ishlagani uchun u doimiy stress ostida yuradi. Xonada esa deyarli hech qanday stress sezmaydi. Shunga qaramay, atrofda bo‘layotgan qiziqarli narsalarni o‘tkazib yuborayotgani uchun kuchli xavotir, ya’ni “FOMO”ni his qiladi. U hech narsa qilmaslik qanchalik og‘ir ekanini tasavvur qilish qiyinligini, endi chindan zerikayotganini va bu ruhan juda og‘ir ekanini aytadi.

Xayoliy olam va guruch donalari

65-soatga kelib Jimmi qo‘lda turishni o‘rganishga urinadi va xonaga kirishdan oldin kimdir unga asosiy ko‘nikmalarni o‘rgatmaganidan afsuslanadi. Shifokorning talqinicha, endi u ongini tushkunlikdan saqlash uchun faqat xayolida mavjud voqealarni “yaratishga” majbur. Jimmi o‘zini bog‘da yurgandek tasavvur qiladi: yashil o‘tloq, kimdir baliq tutyapti, quyosh charaqlab turibdi, qushlar sayrayapti. Bir payt esa xayoliy kimgadir “sayrimni buzding” deb gapiradi. Shifokor shu lahzani “odamning qanday aqldan ozishi mumkinligiga guvoh bo‘lyapmiz” deb izohlaydi.

Navbatdagi ovqatda guruch, shirin kartoshka va bifshteks bo‘ladi. Jimmi buni shu paytgacha olgan eng yaxshi taomi deb ataydi. Oddiy odam guruchni shunchaki yeb qo‘yishini, u esa sanashini aytadi va jami 447 dona guruch chiqadi.

Yarim yo‘l va SpaghettiOs harflari

Charchagan Jimmi bu 5-kunning tuni bo‘lsa kerak, deb o‘ylaydi. Aslida u sinovning yarmiga ham yetmagan, ya’ni hisobda bir kun oldinga o‘tib ketgan edi. Kuchli yorug‘likdan qochib, hojatxona tomonda uxlashga qaror qiladi va buni eng to‘g‘ri qarori deb ataydi, chunki u yerda to‘liq 12 soat uxlaydi. Shundan keyin haqiqatan ham 84 soat, ya’ni sinovning yarmi o‘tadi.

Jamoa bu haqda unga ovqat orqali xabar berishga qaror qiladi: SpaghettiOs harflarini aralashtirib yuboradi. Ammo Jimmi idishga qarab bu nima ekanini tanimaydi. Uning aytishicha, u nafaqat buni, balki boshqa narsalarning ham nomini unutgan: non va ketchup kabi oddiy narsalarni ham qiynalib nomlaydi. Harflarni ham avvaliga sezmaydi, keyin “N” harfini topadi, lekin har bir topgan harfini yeb yuboradi. Keyinroq u bu harflar qandaydir so‘z bo‘lishi kerakligini va o‘zi uni yig‘ishi lozimligini taxmin qiladi. Uning o‘ylashicha, ular “yana ovqat” degan so‘z bo‘lgan, lekin ularni allaqachon yeb qo‘ygan. Jamoa a’zolari Jimmi chiqib videoni ko‘rganda o‘zini ahmoq his qilishini aytib kulishadi.

Ochlik hissi va ovqatning “20 daqiqalik baxti”

Jimmi ruhiy tushkunlik, yorug‘likning salbiy ta’siri, kuchli bosh og‘rig‘i va qattiq ochlikdan shikoyat qiladi. Shifokorning izohiga ko‘ra, u tanasiga kerakli kaloriyani olayotgan bo‘lsa ham qo‘shimcha ovqat so‘ragan. Buning sababi organizmda stimulyatsiya yo‘qligi, shu bois u o‘zini och deb o‘ylaydi. Jimmi konveyerni qayta-qayta tekshira boshlaydi va bu g‘alati bo‘lsa-da, uni tinchlantiradi.

McDonald's paketi kelganda u ichida ovqat bo‘lmasa tushkunlikka tushishini aytadi, ovqat borligini ko‘rib esa xursand bo‘lib ketadi. Jimmining so‘zlariga ko‘ra, har safar ovqat kelsa, bu unga 20 daqiqalik haqiqiy baxt beradi: o‘zini yana insondek his qiladi va kulishdan to‘xtay olmaydi. Ovqat tugashi bilan esa “Endi nima qilaman?” degan depressiya to‘lqini bosadi. U soniyalar bir-biriga aralashib ketayotganini, vaqt haqida hech qanday tasavvuri qolmaganini va aqli asta-sekin susayayotganini aytadi.

O‘zini chalg‘itish uchun Jimmi chizburger qog‘ozi va tish cho‘tkasi stakanidan basketbol o‘yini yasaydi, so‘ng beysbol o‘ynashga o‘tadi. Birinchi ovqatdan qolgan plastinka idishni uzoqqa otib, kulgudan o‘zini tiya olmaydi. Lekin keyin yana “Zerikdim” deydi.

Kameralar, huquqsizlik hissi va vaqtni “isbotlash”

Sinov boshida Jimmi jamoadan qancha yolvorsa ham, baqirsa ham, uni vaqtidan oldin chiqarmaslikni so‘ragan edi. Ichki hissiga ko‘ra 113 soat o‘tgan va 55 soat qolgan. U montajchilardan ekranga haqiqiy qolgan vaqtni yozib qo‘yishni so‘raydi. Shifokor bu bosqichda uning g‘azablana boshlashini, balki paranoyaga ham tushishini taxmin qiladi.

Haqiqatan ham Jimmi kameralardan shikoyat qila boshlaydi: har tomonda kamera, butun kun kuzatuvda, odamga ozgina shaxsiy hayot kerak-ku. Bir kamerani konveyerga uloqtirishni xayol qiladi, “bouling” o‘ynab, barmog‘ini urib oladi. U bu video bunchalik qiyin bo‘lishini jiddiy baholamaganini, o‘zini hayvondek, go‘yo inson sifatidagi barcha huquqlarini yo‘qotgandek his qilayotganini aytadi.

Jimmi o‘zini beshinchi kunning yarmida deb hisoblaydi va qaylig‘ini, do‘stlarini, hatto Nolanni ham sog‘inganini aytadi. Ruhiy holatini “tubanlikning tubi” deb ta’riflaydi. Shu qadar uzoq qolganki, tushida ham shu xonada bo‘ladi: tushida 6- yoki 7-kun deb o‘ylab, uyg‘ongach bu tush ekanini anglaydi. Soat nechi bo‘lganini bilish uchun juda ko‘p pul to‘lashga ham rozi ekanini aytadi.

U 33 soat qolganini uch dalil bilan asoslaydi. Birinchidan, besh marta uxlagan. Ikkinchidan, odatda kuniga bir marta hojatga boradi va bu yerda besh marta borgan. Uchinchidan, bo‘ynida soqol o‘sgan, bu odatda bir hafta vaqt oladi. Agar hali 5-kun yoki undan battar 4-kun bo‘lsa, aniq aqlini yo‘qotishini aytadi.

Bir safar u tushida 100 000 gacha sanaganini ko‘radi. Shundan keyin uyg‘ongan zahoti “eski odatlarga qaytish” uchun xonada ming marta aylanishga qaror qiladi. Keyinchalik videoni qayta ko‘rib, aqli joyida qolishi uchun xonada aylanib yurganiga o‘zi ham ishonmasligini aytadi. Ming aylanish juda ko‘p bo‘lib chiqadi va boshi aylanib ketadi.

Eski ishtirokchilarning “qasosi”

Bir bosqichda Karl “100 kun birga qamalda” videosining ikki ishtirokchisi Beyli va Syuzini olib keladi. Ular Jimmini qamab qo‘ygan odamning yuzini ko‘rib zavqlanishadi. Bu sinov o‘zlarinikidan osonmi yoki qiyinmi, degan savolga ishtirokchilardan biri yonida boshqa odam bo‘lgani yaxshiroq bo‘lgan, deb javob beradi. Rollar almashgan: endi oq kub ichida Jimmi, ular esa qasos rejasini tuzishadi.

Ular konveyer orqali bo‘sh patnis yuborishadi va “men unga achinmayman, bu unga kerak edi” deyishadi. Jimmi bunga Karl aralashganiga butun bank hisobini tikishini aytadi. Keyin yana bir hazil qilinadi: “Jimmi, och qoldingmi? Buni ye.” Jimmi bu ishni boshqa qilmasliklarini takrorlaydi. Kuzatuvchilar buni uning bir necha kundagi eng kuchli his-tuyg‘usi deb baholashadi. Jimmi esa ularga tan berish kerakligini va balki bunga loyiq ekanini aytadi.

Eng og‘ir nuqta: uyqu yagona qochish yo‘li bo‘lganda

Jimmi o‘limdan keyin shunday oppoq xonaga tushib, abadiy qolib ketishni chinakam azob deb tasavvur qiladi. U endi uyquni yagona najot deb biladi: uxlaganda o‘zini dunyoda ko‘radi, uyg‘onganda esa tushkun, yolg‘iz va juda baxtsiz bo‘ladi. Shu bois qancha ko‘p uxlasa, shuncha baxtli bo‘lishini aytadi. “Meni chiqaring”, “o‘zimni o‘likdek his qilyapman” degan gaplar yangraydi.

U ilgari yetti kunni dengizda, yetti kunni tiriklayin yerga ko‘milib o‘tkazganini, endi esa yetti kun yolg‘izlikda ekanini eslaydi. Agar bu qanchalik qiyin bo‘lishini oldindan bilganida, bunga hech qachon qo‘l urmasligini ta’kidlaydi. Ekrandagi qolgan vaqt 20 soatdan ko‘p bo‘lsa, aqldan ozishini aytadi. U juda yolg‘iz ekanini, qaylig‘ini sog‘inganini va bu chinakam qiynoqqa aylanganini gapiradi. Shifokor uning yig‘layotganini payqaydi: Jimmi polga cho‘zilib yotadi, narsalarni otadi, qattiq g‘azablanadi, ovqat olganda esa yosh boladek xursand bo‘ladi.

Oxirgi 24 soat: yolg‘on umid

Jimmi sakkiz soat qolganiga umid qiladi. Kuzatuvchilarning aytishicha, u oxirgi soatlarni uxlab o‘tkazayapman deb o‘ylaydi, demak uyg‘onish juda noxush bo‘ladi. Keyin Jimmi ikki-uch soat qolganini aytib, “oxirgi ovqatim”dan zavqlanishni rejalashtiradi. Aslida esa shu paytda roppa-rosa 24 soat qolgan edi.

Eshik har daqiqa ochiladi deb o‘ylab, u xonani biroz tozalaydi, lekin keyin buni zerikkani uchun topgan bahonasi ekanini tan oladi. Jimmining so‘zlariga ko‘ra, u bu tajribaga ruhiy tiniqlikka erishaman, o‘zim haqimda ko‘proq bilib olaman, degan umid bilan kirgan edi. Haqiqatda esa faqat konveyer eshigidan narsalar uloqtirish bo‘yicha “iste’dod” orttirgan, uni ham eplay olmagan.

Yana 24 soat qolganini bilgach, u bunga chiday olmasligini, bu uning eng oxirgi chegarasi ekanini aytadi va bunga ishonishni rad etadi. Vaqt o‘tkazish uchun yana sanashni boshlaydi va 5 425 gacha yetadi. Tashqaridan ovoz eshitganiga qasam ichadi, so‘ng “Juda xafaman, bu yerda bo‘lishni istamayman, meni chiqaring” deb takrorlaydi.

Shifokor uni deyarli inson emasdek ta’riflaydi: to‘shakda ko‘zlarini berkitib yotibdi, hech qanday hayajon yo‘q. U yangi odam bo‘lib chiqadimi, degan savolga shifokor uning shunday holatda qolishini taxmin qiladi va uni “butunlay ishdan chiqqan” deb ataydi. Jamoa uni hech qachon bu darajadagi bosim ostiga qo‘ymaganini, sababi insoniy aloqa va muloqotdan butunlay mahrum qilinishi ekanini aytadi. Shifokor uni ehtiyotkorlik bilan, xuddi boladek uyg‘otishni tavsiya qiladi.

Chiqish

Sanoq boshlanadi. Jimmi uni shortisiz ekani uchun to‘xtatib turishni so‘raydi, keyin eshik ochiladi. Uning ilk taassurotlari: boshi aylanyapti va g‘alati bo‘lsa-da, odamlar bilan qanday muomala qilishni deyarli unutib qo‘ygan. Yorug‘ nurga tikilib turmaslik unga haqiqiy yengillik bo‘ladi, oddiy shift ham zo‘r ko‘rinadi. Yaqinlaridan biri uni anchadan beri bunchalik xursand ko‘rmaganini aytadi. Jimmi esa doimiy, 24 soat yorug‘ xonada umrbod yashayman deb o‘ylab qolganini tan oladi.

U quyoshni ko‘rmoqchi bo‘lib tashqariga chiqadi, ammo tashqarida tun qorong‘usi ekan. Shunda ham tashqi dunyoni ko‘rish naqadar yoqimli ekanini aytadi.