100 soat Mayya ibodatxonalarida: MrBeast jamoasi changalzor, g‘orlar va Kukulkan ibodatxonasini qanday tadqiq qildi
MrBeast ミスタービースト
Videoda Jimmi (MrBeast) va uning do‘stlari Nolan va Tareq Meksikadagi qadimiy Mayya yodgorliklarida yuz soat o‘tkazadi. Maqsadni boshlovchining o‘zi shunday belgilaydi: o‘nlab ibodatxonalarni ko‘zdan kechirish, Mayyalar yashirishni xohlagan joylarga kirish va sayohat oxirida dunyoning yetti mo‘jizasidan biri – Kukulkan ibodatxonasiga yetib borish. Jimmining ta’kidlashicha, ular borayotgan joylarning ayrimlariga oddiy odamlar kira olmaydi. Video sarguzasht, hazil va mahalliy yo‘lboshchilarning tushuntirishlari aralashmasidan iborat. Rekonstruksiya va tarixiy talqinlar asosan yo‘lboshchilar va jamoaning taxminlari sifatida beriladi.
Ehrom ichidagi ehrom va ming yillik dafn niqobi
Sayohat changalzor o‘rtasidagi baland ibodatxonadan boshlanadi. Jamoaning aytishicha, bu ibodatxona ikki ming yildan ortiq tarixga ega. Uzun zinapoyalardan chiqqach, ular ichkariga olib kiradigan chuqur tunnelga tushadi. Ichkarida birinchi bo‘lib ulkan haykal ko‘rinadi. Tushuntirishga ko‘ra, u yaguarning og‘zi ichidagi Makkajo‘xori xudosini tasvirlaydi. Jimmi haykaldagi belgilarni hazil aralash taxmin qilib ko‘radi: birini qo‘l, birini parad, birini esa hojatxona deydi. Yo‘lboshchi oxirgisi aslida quloq ziragi ekanini aytadi.
Yo‘lboshchining izohiga ko‘ra, bu inshoot ehrom ustiga qurilgan ehrom. Shuning uchun ichkariga qancha chuqur kirilsa, qatlamlar shuncha qadimiylashib boradi. Jamoa hukumat bunga ruxsat berganidan hayratda ekanini aytadi. Videoda bu joyga hatto arxeologlar ham kira olmasligi ta’kidlanadi.
Bir necha soat yurgandan so‘ng ular tunnel oxiriga yetadi. U yerda ularni oxirgi yigirma yil ichida topilgan dafn niqobi kutib turadi. Aytilishicha, bu niqob "Ilonlar saltanati" hukmdorlaridan birining yuzini aks ettiradi. Mayyalar bunday niqoblar vafot etganlarni narigi dunyoga sayohatida xavf-xatardan himoya qiladi, deb ishonishgan. Niqob ming yildan ko‘proq vaqt oldin yasalgan. Jimmi uni qo‘liga olib ko‘radi va "nega bu muzeyda emas, nega uni youtuber ushlab turibdi?" deb hazillashadi.
Tashlandiq shahar: qirol saroyi va o‘yin maydoni
Tunni jamoa changalzordagi gamaklarda o‘tkazadi. Jimmi bu changalzor maymun va ilonlarga to‘laligini, bu yerda odamlar yaguarlar changalidan ham halok bo‘lganini aytadi. Ertasi kuni ular ibodatxona joylashgan ulkan tashlandiq shaharning qolgan qismini ko‘zdan kechiradi. Hozirgi xarobalarga qarab shaharning avvalgi holatini tasavvur qilish qiyin. Shu bois videoda rekonstruksiya ko‘rsatiladi. Aytilishicha, shaharda yuz mingdan ortiq odam yashagan, yo‘llar va hamma joyda ibodatxonalar bo‘lgan. Bu tasvirlar mutaxassislarning taxminiga asoslangani aytiladi.
Bino ichidagi qadimiy devoriy rasmlarni jamoa animatsiya orqali "jonlantiradi". Jimmi buni ularning nimani anglatishi haqidagi eng yaxshi taxmin deb ataydi va ikki yarim ming yil oldingi Mayyalar hayotiga bir nazar tashlaganlarini aytadi. Nolan rasmlardan birini lama deb o‘ylagani uchun ustidan kulishadi. Nolan esa o‘rgimchak bilan Tareqni qo‘rqitib, o‘chini oladi.
Shaharda qadimiy o‘yin maydoni ham bor. Jamoaning aytishicha, u ikki ming yildan oldin mavjud bo‘lgan va bu yerda to‘p ishlatilgan birinchi jamoaviy sport o‘ynalgan. Ularga ma’lum qilinishicha, yutqazgan jamoa sardorining kallasi olingan. Keyin ular qirol saroyiga boradi. Taxminan ikki ming yil oldin bu yerda qirol va qirolicha yashagan. Rekonstruksiyada saroy oldida qirolni ko‘rish uchun soatlab kutgan olomon tasvirlanadi. Jimmining taxminiga ko‘ra, qirol shu yerdan turib sport musobaqalarini tomosha qilgan bo‘lishi mumkin. Saroyning labirintga o‘xshash tuzilishini u qirolni himoya qilish zarurati bilan izohlaydi.
Jimmi yo‘lboshchi Ernestodan kimdir yashirin xazina ochilarmikan deb toshlarni bosib ko‘rganmi, deb so‘raydi. Ernesto buni qilmasligini aytadi. Xazina bor-yo‘qligiga esa noaniq javob beradi: balki bordir, lekin u yashirilgan.
Ko‘rshapalaklar g‘ori va mash’alali tunnellar
Qirol xazinasini topish umidida jamoa changalzordagi g‘orga boradi. Mayyalar bu joyni "Yer maxluqining og‘zi" deb hisoblashgan. G‘orda minglab ko‘rshapalaklar boshlari ustida aylanib uchadi, Jimmi buni "ko‘rshapalaklar tornadosi"ga o‘xshatadi. Hazil qilishicha, agar bu yerda xazina bo‘lsa, u tonnalab ko‘rshapalak najasi ostida qolgan. Kimningdir ustiga najas tushadi, kimdir qo‘lini urib oladi. Hech narsa topilmay, jamoa g‘ordan chiqib ketadi.
Keyingi urinish xazina bo‘lishi mumkin bo‘lgan boshqa ibodatxona. Ular mash’ala yoqib yo‘lga tushadi. Mash’ala nurida yo‘l qadimiy sarguzashtdek tuyuladi, ammo tunnellar boshi berk ko‘chaga olib boradi. Tepada nimadir qimirlaganda jamoa cho‘chib ketadi va bu maymunmi yoki yaguarmi, deb bahslashadi. Bu yerda ham xazina topilmaydi.
Vertolyot va "narigi dunyo darvozasi"
Ertasi kuni Jimmi sayohat faqat bitta shahar bilan cheklanmasligini ma’lum qiladi. Uzoqroq joylarga borish uchun jamoani vertolyot olib ketadi. Yangi joyda ular Mayyalar "narigi dunyo darvozasi" deb atagan inshootni ko‘radi. Tushuntirishga ko‘ra, avval unda ulkan yirtqich tishlari bo‘lgan, keyin ular tushib ketgan. Majmua o‘rtasidagi binoni Jimmi qurbonlik ibodatxonasi deb taxmin qiladi. Yo‘lboshchi taxminni tasdiqlaydi.
Hayot daraxti g‘ori: marosim va Seyba
Yo‘lboshchi ko‘rsatmoqchi bo‘lgan asosiy joy Mayyalar insoniyat paydo bo‘lgan deb ishongan g‘or edi. Uning aytishicha, Mayyalar insonlar g‘or ichidagi ulug‘vor daraxtdan, ya’ni "Hayot daraxti"dan kelib chiqqan deb ishonishgan. Joy shu qadar muqaddas ekanki, kirishdan oldin g‘or ruhlaridan ruxsat so‘rash marosimi o‘tkaziladi. G‘or kiraverishida marosimni o‘tkazuvchi kishi kirish joyini "tozalaydi". Jimmi ruhlar Nolanni rad etishi haqida hazillashadi, lekin marosimdan so‘ng hammaga ruxsat beriladi.
G‘orga chuqurroq kirgan sari havo isiydi va nafas olish qiyinlashadi. Yo‘lboshchi buni chuqurlikda havo kamayishi bilan izohlaydi. Jimmining aytishicha, Mayyalar bu joyni berkitishga harakat qilishgan. Yo‘l oxirida jamoa "daraxt"ga yetadi. Ma’lum bo‘lishicha, u tirik daraxt emas, osmonni ushlab turadi deb hisoblangan muqaddas Seyba daraxti timsoli. Jimmi uni haqiqiy daraxt deb o‘ylaganini tan oladi. Atrofdagi ko‘zalarni Mayyalar yasagan. Yo‘lboshchining aytishicha, kattaroq ko‘zalarda xudolarning e’tiborini tortish uchun tutatqi yoqilgan. Jimmi insonlar shu yerdan kelib chiqqaniga ishongan kishi uchun bu joy nega bunchalik muqaddas bo‘lganini tushunish mumkinligini aytadi.
Kislorodsiz chuqurlik va "oxirgi qo‘riqchi"
G‘orning keyingi qismida nafas olish uchun kislorod balloni kerak bo‘ladi. Taxminan ikki futbol maydoni chuqurligiga tushishlari aytilganda Jimmi bunday xavfli ishlarga nega doim rozi bo‘lishidan nolinadi. Nolan esa yuqorida qolmoqchi bo‘ladi. Pastda kimningdir boshi aylanadi va yo‘lboshchi unga kislorod beradi. Yo‘lda sopol idish siniqlari uchraydi. Bittasini olib ketishni so‘rashganda, yo‘lboshchi buning uchun qamoqqa tushishlarini aytadi va ular fikridan qaytadi. Keyin guruhdan kimdir yashirinib, boshqalarni qo‘rqitmoqchi bo‘ladi. Tunnelda ko‘rshapalaklar ham bor, jamoa ular odamni tishlaydimi, deb xavotirlanadi.
Tunnel oxirida jamoa ulkan o‘rgimchakka duch keladi. Videoda uni "dunyodagi eng katta o‘rgimchak" va yashirin tunnelning "oxirgi qo‘riqchisi" deb atashadi. Jimmi uning Mayyalarning eng muqaddas joyi oxirida turishini nimanidir qo‘riqlayotganiga yo‘yadi. Ular o‘rgimchak bilan "jang qilish" o‘rniga ortga qaytadi va tunnelni o‘z sirlari bilan qoldiradi.
"Pits" o‘yini va cenoteda cho‘milish
Yangi lagerda jamoa Mayyalar nima bilan ko‘ngil ochganini sinab ko‘radi. Videoda aytilishicha, uch ming yildan ko‘proq vaqt oldin Mayyalar "pits" o‘yinini ixtiro qilishgan. Bu o‘yinda basketboldagidek to‘pni kichik halqadan o‘tkazish kerak, lekin futboldagidek qo‘l ishlatish mumkin emas. Jimmi yutqazgan sardorning kallasi olinishini yana eslatadi. Jamoa to‘pni boshqarishni tezda o‘rganadi, ammo ochko olish uzoq vaqt uddalanmaydi. Hatto kamerachilar yordamga chaqiriladi, lekin muvaffaqiyatsizliklar ketma-ket davom etadi. Oxirida kimdir to‘pni halqadan o‘tkazadi.
Jimmining taxminicha, bunday shafqatsiz o‘yindan omon qolganlar yer ostidagi tabiiy hovuzlarda cho‘milib dam olgan bo‘lishi mumkin. Shuning uchun jamoa ham cenotega tushadi. "Jazo" sifatida o‘yinda yutqazgan Nolan birinchi bo‘lib suvga sakraydi. U suvni tetiklashtiruvchi deb maqtaydi, keyin sakragan boshqalar esa suv juda sovuq ekanini aytadi.
Kechqurun jamoa Mayyalar ming yil avval iste’mol qilgan taomlardan tayyorlangan kechki ovqatga o‘tiradi. Jimmi Mayyalar makkajo‘xori xudosiga sig‘inganini va makkajo‘xori tortillaning asosiy masalligi ekanini eslatadi. Mayyalar tacosni ixtiro qilganmi, degan savolni esa montajchiga qoldiradi.
Kukulkan: aks sado va dron bilan ochilgan bo‘sh xona
Sayohatning so‘nggi soatlarida jamoa Kukulkan ibodatxonasiga yetib boradi. Jimmining aytishicha, u dunyo mo‘jizalaridan biri sifatida nafaqat ulkanligi, balki ovozi bilan ham hayratlantiradi. Mayyalar uni shunday qurishganki, oldida qarsak chalinsa, lazer ovoziga o‘xshash aks sado qaytadi.
Ammo Jimmi kelishining asosiy sababi boshqa edi. Piramida tepasida mahalliy aholi uchun juda muqaddas ibodatxona bor va unga hech kimga chiqishga ruxsat berilmaydi. Jimmi u yerda qanday Mayya sirlari yashiringanini bilmoqchi. Madaniyat va bu joyni muqaddas deb biladigan xalqqa hurmat sifatida ular ibodatxonaga tegmaslikka, buning o‘rniga ichkarini dron bilan ko‘rishga qaror qiladi va buning uchun mahalliy mutasaddidan rozilik oladi.
Dron xonaga kirganda uning bo‘shligi ma’lum bo‘ladi. Jamoa bilan birga bo‘lgan Arturning izohiga ko‘ra, taxminan 500 yil avval bu yerga ispanlar kelib, ichkaridagi ko‘p narsalarni olib ketgan. Videoda tarixchilarning fikricha talon-tarojdan oldin ibodatxona qanday ko‘rinishda bo‘lgani rekonstruksiya qilib ko‘rsatiladi.
Jimmi sayohatni xazina topilmaganini tan olib yakunlaydi. Uning aytishicha, oltin topilmadi, lekin bu qadimiy yodgorliklarni ko‘rish va ularni tomoshabinlar bilan bo‘lishish imkoniyatining o‘zi katta baxt.
Bizni ikki ming yillik tarixga ega qadimiy ibodatxonaga tashlab ketishdi! Juda ham balanddamiz-ku! Atrofimiz esa changalzor. Ko‘rishguncha! Qani, nimalar topa olishimizni ko‘raylik-chi!
Bu videoda biz o‘nlab qadimiy ibodatxonalarni tadqiq qilamiz, ibodatxonalarning har birida ko‘hna mayya sirlari yashiringan. Sizlar hozir ko‘rayotgan hamma narsani mayyalar bizdan yashirishni xohlashgan. Biz borayotgan joyga hech kim bora olmaydi. Shu jumladan, dunyoning yetti mo‘jizasidan birini ham tadqiq qilamiz. Ammo kashfiyotlar uchun bizda atigi yuz soat vaqt bor edi.
Og‘ayni, bu zinapoyalar juda uzun ekan-ku. Ha. Eskalator bo‘lsa jon der edim. Ketdik, mayya sirlarini kashf qilamiz.
Bu sizlarga aytgan o‘sha mayya ibodatxonasiga kiradigan eshik. Chuqur tunnel ekan. Birinchi men kiraman! Menga ma’qul. Tuzoq bo‘lishi mumkin. Bu ibodatxona ikki ming yildan ortiq tarixga ega. Aql bovar qilmaydi!
Biz hozir qadimiy ibodatxona ichidamiz. Qayerga ketyapmiz? Yo Xudo! Qoyil. Bu ibodatxonada birinchi ko‘radigan narsangiz — bu ulkan haykal. Aytishlaricha, bu yaguarning og‘zi ichidagi Makkajo‘xori xudosi. Juda chiroyli! Yo Xudo!
Bularning ma’nosini birinchi men aytaman, keyin siz, xo‘pmi? Bu qo‘l. Bu parad. Anavi esa hojatxona. Noto‘g‘ri! Balki. Bu uning hojatxonasi emas. Uning ziragi. To‘g‘ri, Jimmi.
Bu joy aslida ehrom ustiga qurilgan ehrom hisoblanadi. Shuning uchun qancha ichkariga kirsak, narsalar shuncha qadimiylashib boraveradi. Yigitlar, ehtiyot bo‘linglar. Bu joy juda shubhali, Jimmi. Hukumat bunga ruxsat berganiga ishongim kelmayapti! Bu chindan ham aql bovar qilmas. Bu yerga hatto arxeologlarga ham kirishga ruxsat yo‘q. Biz qanchalar chuqurlikdamiz?
Bu qadimiy ibodatxonada bir necha soat yurganimizdan so‘ng, nihoyat oxiriga yetib keldik. Mana, oxiriga ham yetib keldik. Bizga syurpriz borligini aytgan edingiz. Ha! Bu oxirgi yigirma yil ichida topilgan.
Voy! Bu nima?! Bu dafn niqobi. Ilonlar saltanati hukmdorlaridan birining yuzi. Mayyalar bunday niqoblar vafot etganlarni narigi dunyoga sayohatlarida xavf-xatarlardan himoya qilishiga astoydil ishonishgan ekan.
Ushlab ko‘rsam maylimi? Ha. Bu ming yildan ko‘proq vaqt oldin yasalgan. Ha. Demak, o‘shanda mening bobomning bobokalonining bobosining bobokalonlariyam hali dunyoga kelmagan ekan. Nega bu muzeyda emas? Nega buni youtuber ushlab turibdi? Oling buni mendan! Oling! Hech kimga aytmang. Albatta. Ikki yuz million odamdan tashqari hech kimga ko‘rsatmayman.
Bu ibodatxona bilan xayrlashamiz. Lekin bizni ko‘plab boshqa ko‘hna ibodatxonalari bor ulkan shahar kutmoqda! Keyinroq esa bu videoda hatto dunyoning yettinchi mo‘jizasiga ham tashrif buyuramiz! Ketdik, xazina izlaymiz!
Bu changalzor maymunlar, ilonlarga to‘la. Bu yerda odamlar hatto yaguarlar changalidan halok bo‘lgan. Axir, biz Ilonlar orolida omon qolganmiz, shuning uchun… Shoshma... Anavi maymunmi? Janob! Janob! Janob!
Qani, yigitlar, bugun mana shu yerda tunaymiz. Manavi gamaklarni qarang! Hali o‘ndan ortiq ibodatxonani tadqiq qilishimiz kerak. Yaxshilab uxlab olinglar, chunki bu video endigina boshlandi.
Xayrli tong, yigitlar! Xayrli tong! Birinchi navbatda, bu ulkan tashlandiq shaharning qolgan qismini tadqiq qilamiz. Hozir unga qarab, oldin qanday bo‘lganini tasavvur qilish qiyin. Shu sababli, sizlarga shuni ko‘rsata qolaman.
Bu shaharda yuz mingdan ortiq odam yashagan. U avval shunday ko‘rinishda bo‘lgan. Ularning fikricha, bu yo‘llar mana bunday ko‘rinishda bo‘lgan. Hamma joyda ibodatxonalar bo‘lgan. Shahar gullab-yashnagan. Ichkariga kirganda esa ajoyib san’at asarlariga guvoh bo‘lamiz.
Bu katta joyga o‘xshaydi-ku! Yo Xudo! Bu videolarning eng sevimli qismlaridan biri — qadimiy rasmlarni olib, ularga jon bag‘ishlash. Ular nimani anglatishi haqidagi eng yaxshi taxminimiz. Juda ham zo‘r! Ikki yarim ming yil oldingi mayyalar hayoti qanday bo‘lganiga bir nazar soldik. Bu ajoyib!
Nolan buni lama deb o‘yladi. Shu haqda bir gaplashsak? Sen buni lama deb o‘yladingmi? Ha, qaranglar, buni ko‘z, buni og‘iz, buni esa oyoq deb o‘yladim... Ha, men esa seni aqlli deb o‘ylagandim.
Men Nolanni mazax qilganimdan so‘ng, Nolan o‘rgimchak bilan Tareqdan o‘chini oldi... Tareq, faqat... To‘xta, to‘xta! Shoshma! Shoshma! Yo‘q! Tareq hozir ketib qoladi.
Do‘stlarimning hazillashish usuli g‘alati, ammo mayyalarniki undan ham ajoyib bo‘lgan. Biz ikki ming yildan oldin mavjud bo‘lgan o‘yin maydonidamiz. Bu to‘p ishlatilgan birinchi jamoaviy sport turi edi. Bizga ma’lum bo‘lishicha, yutqazgan jamoa sardorining kallasi olinar edi. Ha. Mayya xalqi telba bo‘lgan, og‘ayni. Voy!
Juda ham chiroyli. Ha, bu ulkan joy. Haqiqatan chiroyli-a? Nega hozir shunaqa ibodatxonalar qurmaymiz?
Taxminan ikki ming yil oldin, bu yerda qirol va uning qirolichasi yashagan... Ikki yarim ming yil oldin esa u shunday ko‘rinishda bo‘lgan. Bu yerda ulkan olomon to‘planib, hatto qirolni ko‘rish uchun soatlab kutishgan. Bu esa uning bugungi holati. Ketdik, ko‘zdan kechiramiz. Yaxshi.
Ikki ming yil oldin, qirol ehtimol shu yerda turib, saroyidan sport musobaqalarini tomosha qilgan. Zo‘r-a? Yo Xudo. Bu yer labirintga o‘xshaydi. Albatta, chunki qirolingizni himoya qilmoqchi bo‘lsangiz, uni chalkash qilib qurasiz.
Ernesto, rostini ayting: yashirin xazina chiqarmikan deb kimdir shu toshni bosib ko‘rganmi? Men bunday qilmagan bo‘lar edim... Bunisini-chi? Bunisini-chi? Qirol ikki ming olti yuz yil oldin yashirin xazina xonasi qurmagan, demoqchimisiz? Balki, ha, lekin u yashiringan.
Qirol xazinasini topish umidida, biz changalzor ichidagi g‘orga yo‘l oldik, xazina o‘sha yerda bo‘lishi mumkin. Og‘ayni, Jimmi ko‘rshapalaklar haqida hech narsa demagan edi. Yo Xudo... Bu yerda ko‘rshapalak ko‘p ekan. Ular boshimiz ustidan uchib o‘tishdi.
Mayyalar bu yerni Yer maxluqining og‘zi deb o‘ylashgan. Yuqoriga bir qaranglar. Bizni ko‘rshapalaklar qurshab olgan. Minglab ko‘rshapalaklar ustimizga yopirilyapti. Xuddi ko‘rshapalaklar tornadosi kabi. Agar u yerda mayya xazinasi bo‘lsa, u tonnalab ko‘rshapalak najasi ostida.
Xazina topdim, shekilli. Bu juda yaxshi. Biz ketamiz. Ko‘rshapalaklar juda ko‘p. Tezroq yursangiz yaxshi bo‘lar edi. Naq ustimga axlat tushdi! Men uchun mana shu chinakam xazina. Qo‘limni urib oldim! Ketdik bu yerdan. Nolan, bu yerdan ketishimiz kerak. Tezroq ketishi kerak. Hech qanday xazina yo‘q.
Ammo xazina bo‘lishi mumkin bo‘lgan yana bitta ibodatxona bor. Yigitlar, mash’alalaringizni yoqing va sarguzashtga otlanamiz. Agar qadimiy ibodatxonaga yetib bormasimizdan mash’alalarimiz o‘chib qolsa, rosa xafa bo‘laman. Ibodatxona! Ibodatxona! Ibodatxona!
Faqat mash’alalar bilan bu zo‘r ko‘rinyapti. Qani, bu zo‘r narsa qanday ekan. Xuddi qadimiy sarguzashtda yurgandekman. Ammo ma’lum bo‘lishicha... Yaxshi, bu boshi berk ko‘cha. Bu ham o‘xshamadi.
Yo Xudo, bu nima edi?! Nima edi u? Tepadagi maymunga o‘xshaydi. Shoshma, bu maymunmi yoki yaguar?! Nega bu video birdaniga qo‘rqinchli bo‘lib boryapti?
Bugun yaxshilab uxlab olinglar, chunki ertalab siz uchun katta sovg‘am bor. Taxmin qilay, sizlar butun video bu shahardagi o‘nlab qadimiy ibodatxonalar haqida deb o‘yladingizmi? Ha, o‘ylashimcha, shunday. Ha. Vertolyotni qaytaring.
Chunki yanada uzoqroqqa borish uchun bizga transport kerak edi. Bu zinapoyalarga itga o‘xshab chiqayapman... Deyarli yetib keldik. Mana bizning transport! Ketdik, yana ibodatxonalarni o‘rganamiz!
Biz borayotgan joyda esa insoniyat tomonidan qurilgan eng aql bovar qilmas qadimiy qoldiqlar bor. Haqiqatan ham. Bu joyni biz mana shu ajoyib inshootdan boshlaymiz, mayyalar uni narigi dunyo darvozasi deb atashgan.
Avval bu yerda ulkan yirtqich tishlari bo‘lgan. Ularga nima bo‘lgan? Tushib ketgan. Bu mantiqan to‘g‘ri. Ketdik, o‘rganamiz! Voy... bu ajoyib.
Bu yerning menga yoqadigan o‘ziga xos jihatlari bor, masalan, o‘rtadagi inshoot. Voy. Taxminimcha, bu bino ibodatxona bo‘lgan. U qurbonliklar uchunmidi? Ha. Topdingiz. Ha! Men ham nimanidir to‘g‘ri topdim! Bilmasvoy bildi-e. O‘rtog‘im shlyapasini yo‘qotdi.
Ammo yo‘lboshchimiz bizga ko‘rsatmoqchi bo‘lgan asosiy narsa mayyalar insonlar chiqqan deb ishongan g‘or edi. Mayyalar insoniyat g‘ordan paydo bo‘lgan deb ishonishgan. U yerning ichkarisida ular Hayot daraxti deb ataydigan narsa bor va ular hammamiz shu g‘or ichidagi juda ulug‘vor, go‘zal daraxtdan paydo bo‘lganmiz, deb ishonishgan. Bu juda muhim.
Bu shunchalik muqaddaski, biz g‘or ruhlaridan ruxsat so‘rash uchun marosim o‘tkazamiz. Agar garov o‘ynaydigan odam bo‘lganimda, ruhlar Nolanni rad etishiga pul tikar edim.
Biz g‘orga kirganimizda esa... Voy. Xo‘p. Bu chindan ham muqaddas joyga o‘xshaydi. Yo‘lboshchimiz aytgan marosim bizni kutib turar edi. U hozir nima qilayapti? U g‘orning kiraverishini tozalayapti.
Ayni shu yerda biz xudolar roziligini oldik. Tabiiyki, men umuman xavotir olmadim. Ammo xudolar Nolanga bu muqaddas joyga kirishga ruxsat berarmikan? Ishqilib, menga ruxsat berishsa bas. Nazarimda, hammasi yaxshi. U nima qilyapti? Xo‘p, unga ruxsatmi? Ketdik. Ruhlar undan yuz o‘girmadi. Xudoga shukr-e.
Xudolardan rasmiy rozilik olgach, biz Hayot daraxti sari sayohatimizni boshladik. Ammo g‘orga qancha chuqur kirsak, u shuncha isib borar edi. G‘or isib boryaptimi yoki menga shunaqa tuyulyaptimi? Isiyapti, nafas olish ham qiyinlashyapti. Nafas olish qiyinlashdi, to‘g‘ri. Biram isib ketdim.
G‘orga qancha chuqur kirsangiz, havo shuncha kamayadi. Terni ko‘ryapsizmi, bilmadim-u. Bu yer chindan ham issiq. G‘orning oxiri yo‘qqa o‘xshaydi, lekin hech bo‘lmaganda ko‘rshapalaklar yo‘q.
Ko‘rib turgan narsangizni mayyalar ko‘rishimizni xohlashmagan. Ular bu joyni berkitishga harakat qilishgan. Ikki ming yil oldingi mayya bo‘lib, bu go‘zal g‘orni va to‘satdan bu go‘zal xonani ko‘rganingizni tasavvur qiling... va ajoyib daraxtni. Voy.
Hayot daraxtini haqiqiy daraxt deb o‘ylagan faqat menmi yoki…? Mana shu osmonni ushlab turadigan muqaddas seyba daraxti. Atrofidagi bu ko‘zalarni mayyalar yasaganmi? Ha, janob. Kattalariga xudolarning e’tiborini tortish uchun tutatqi qo‘yib yoqishgan. Bu juda zo‘r.
Agar minglab yillar oldin mayyalik bo‘lib, chindan ham insonlar shu yerdan kelib chiqqan deb ishonganingizda, nega buni shunchalar muqaddas deb bilishganini tushunsa bo‘ladi. Albatta, albatta.
Ammo bu g‘or endi chindan ham xavfli bo‘lib boradi, chunki biz keyin boradigan joyda nafas olish uchun kislorod balloni kerak bo‘ladi. Nega men doim videolarda o‘lib ketishim mumkin bo‘lgan ishlarni qilaveraman? Bu eng yomon fikr!
Shunday qilib, kislorodni to‘ldirish uchun bir necha chuqur nafas olgandan so‘ng... Qancha chuqurga tushyapmiz? Taxminan ikkita futbol maydonicha. Voy, men shu yerda qolaman. Nuqul sening yuraging dosh bermaydi. U yerda kislorod yo‘q dedi-yu. Buni eshitgim kelmayapti.
Nolan tushmagur nimanidir bilganga o‘xshaydi, chunki yo‘lboshchimiz ko‘rsatmoqchi bo‘lgan birinchi narsadayoq... Boshim aylanyapti, yana... Yaxshimisiz? Hoy. Yaxshiman, yaxshiman. Xohlaysizmi-yo‘qmi, sizga kislorod beraman. Nafas oling.
Xullas, nima deyayotgan edingiz? Bu yerda sopol idish siniqlari bor. Voy... Bu juda zo‘r. Bittasini olib ketsam bo‘ladimi? Unda qamoqqa tushasiz. Men qamoqqa tushamanmi? Ha, albatta. Yaxshi. Unda olib ketmayman.
Og‘ayni, ular gapimga laqqa tushganiga ishongim kelmayapti. Ular juda sodda. Yashirinib, ularni qo‘rqitadigan vaqt keldi. Bu tunneldagi ko‘rshapalaklarni qarang. Davom etamiz! Shoshma, chindan ham, rostan, bilmayman... ko‘rshapalaklar odamni tishlaydimi? Berkinadigan joy topdim. U yerda ko‘rshapalak bor.
Jimmi, mana bu kisloroddan bir simirib ol. Biz faqat chuqurlashayapmiz... Ma, sen ham ol. Havo og‘irlashyapti... Ammo oxiriga yaqinlashganimizda, biz bu yashirin tunnelning oxirgi qo‘riqchisiga duch keldik. Anavilarni ko‘ryapsizmi? Stalaktitlar.
Jimmi, orqangda dunyodagi eng katta o‘rgimchak turibdi. Yo Parvardigor! Mayyalar bu yerdagi hasharotlarga nima berishgan o‘zi? Nima deb o‘ylaysiz, nega dunyoning eng katta o‘rgimchagi mayyalarning eng muqaddas joyidagi yashirin tunnelning oxirida turibdi? U nimanidir qo‘riqlayapti. O‘ylashimcha, shunday.
Shunday qilib, oxirgi qo‘riqchi bilan jang qilish o‘rniga, yashirin tunnelga o‘z sirlarini saqlab qolishga imkon berdik. Yo Xudo. Bu juda qo‘rqinchli edi. Kislorod ballonini yuzingga otib yuborishimga sal qoldi.
Biz charchagan edik. Jonimizni saqlab chiqqanimizdan so‘ng, dam olgani yangi lagerimizga yo‘l oldik. Chunki bizga nafaqat dunyoning yettinchi mo‘jizasini ko‘rish uchun kuch kerak edi, balki men mayyalar ko‘ngilxushlik uchun nima qilishganini bilmoqchi edim. Qani, boshladik... To‘p ishlatilgan birinchi jamoaviy o‘yindan.
Uch ming yildan ko‘proq vaqt oldin mayyalar “pits” o‘yinini ixtiro qilishgan, unda basketboldagi kabi kichik halqaga to‘pni tushirib, ochko ishlanadi. Faqat, futboldagidek, qo‘llaringizni ishlata olmaysiz. Ammo ikkinchi kuni aytgan gapimizni eslang... yutqazgan sardorning kallasi olinar edi. Kallasimi?
Bu qiyin-ku. O‘rganib ketamiz, deb o‘ylayman. Garchi biz to‘pni boshqarishni boshlasak-da, hali ochko olishdan yiroq edik... Shu bois, hatto kamerachilarimizni ham yordamga chaqirdim. Ammo shunda ham, muvaffaqiyatsizlik ustiga muvaffaqiyatsizlik bizga yana son-sanoqsiz muvaffaqiyatsizlik olib keldi!
To‘xta, to‘xta. Ehtimol, hech qachon ochko olmasmiz. Ammo qadimda taslim bo‘lish — chin ma’noda kallangdan ayrilishni anglatgan. Nolan? O‘rningdan tur, do‘stim. Shunday qilib, muvaffaqiyatsizliklar birin-ketin davom etdi va nihoyat...
Bu shafqatsiz o‘yindan so‘ng omon qolgan o‘yinchilar, tabiiy hovuzlarda cho‘milish uchun yer ostiga tushib dam olishgan bo‘lishi mumkin. Men kallani kesmayman, lekin Nolan “pits” o‘yinida yutqazdi.
Suv sovuqmi? Rosti, birdan tetiklashtirar ekan! Rostdanmi? Ha. Sakra! Ketdik! Bu suv juda yoqimli. Ko‘rinishidan, u sen aytganchalik yoqimli emasga o‘xshaydi. Voy, juda sovuq!
Bu “senote”da cho‘milish yoqimli bo‘lsa-da, eng hayratlanarli mayya ibodatxonasi — dunyoning yettinchi mo‘jizasi — hali oldinda. Lekin avval… Klassik mayya kechki ovqati!
Mana bu yerda ko‘rayotganingizning hammasi mayyalar ming yil avval iste’mol qilgan taomlardir. Video davomida eshitganingizdek, ular makkajo‘xori xudosiga sig‘inishgan. Bilmaganlar uchun aytaman: makkajo‘xori tortillaning asosiy masalligi. Montajchi, tez aytchi — mayyalar takosni ixtiro qilishganmi, yo‘qmi? So‘nggi kechamiz sharafiga, qadah ko‘taramiz. Mayya takoslaridan bahramand bo‘linglar.
Kechaning yakunida esa bizda maxsus mayya shirinligi bor. Yangi “Feastables” yeryong‘oqli shokoladlari! To‘xta... yangi, lekin mayya shirinligi deysanmi? Savol berma, bu shirinlik. Mana, ol. Reklama shohi mana shu. Qarang, ichida qancha yeryong‘oq bor.
Bu dunyoda shunaqa odamlar borki, ularning ta’mi hali yangi “Feastables” yeryong‘oqli shokoladlarini tatib ko‘rmagan. Agar siz tabiiy manbadan olingan, mazali yegulik xohlasangiz, “Feastables”ni tanlang. Ha, juda mazali. Bu dunyodagi yagona mayyalar tasdiqlagan yegulik.
Uxlashdan oldin sizlarga aytmoqchiman: men 500 000 dollar kanalga obuna bo‘lgan o‘nta odamga sovg‘a qilaman. Hazilmas. Tug‘ilgan kunim yaqinlashyapti. Nishonlash uchun kanalga obuna bo‘lgan o‘nta kishi har biri 50 000 dollardan yutib oladi. Bu ajoyib sovg‘a uchun “Jack Link’s” — eng zo‘r mol go‘shti jerky ishlab chiqaruvchisiga rahmat. Va sizlarni dunyoning yettinchi mo‘jizasida kutaman.
Va endi sayohatimizning so‘nggi soatlarida siz kutgan on keldi — dunyoning yettinchi mo‘jizasi, Kukulkan ibodatxonasi! Do‘stim, bu juda zo‘r! Ishonolmayapman, biz rostdan ham shu yerdamiz!
Kukulkan — dunyoning yettinchi mo‘jizasi, uning ulkanligi uchun, lekin ajablanarlisi shundaki, ovozi uchun ham. Mayyalar bu inshootni shunday qurishganki, agar oldida qarsak chalsangiz, sizga orqadan lazer ovoziga o‘xshash aks sado qaytadi.
Xo‘sh, endi asosiy sababga o‘tamiz... Bu piramidaning tepasida mahalliylar uchun juda muqaddas ibodatxona joylashgan, va hech kimga yuqoriga chiqishga ruxsat yo‘q. Savol tug‘iladi: o‘sha qadimiy xonada qanday mayya sirlari yashiringan?
Madaniyat va bu joyni muqaddas deb biladigan xalqqa hurmat sifatida, biz ibodatxonaga teginmaymiz. Buning o‘rniga, o‘sha yashirin xonada nima borligini ko‘rish uchun dronni uchiramiz. Rozimisiz? Ha, albatta. Omad tilayman.
Voy, bu joy naqadar ulug‘vor! Bilishni istayapman. Xo‘p, keling, bu xonada nima borligini ko‘ramiz. To‘xta... Artur, xona bo‘sh. Taxminan 500 yil avval ispanlar bu yerga kelishgan.
va ichkaridagi ko‘p narsalarni olib ketishgan. Ammo o‘g‘irlanishdan oldin, tarixchilarning fikricha, yettinchi mo‘jiza o‘shanda shunday ko‘rinishda bo‘lgan. Rostini aytsam, juda chiroyli.
Biz oltin topmadik, lekin bu qadimiy yodgorliklarni ko‘rish va sizlar bilan bo‘lisha olishimning o‘zi katta baxt. Sizlarni yaxshi ko‘raman. Meksika, bu ajoyib edi. Ko‘rishguncha!
Maqola e'lon qilingan